Bloeddruk in de overgang: stijgt hij echt door je hormonen?

Je bloeddruk in de overgang stijgt vaak, en of dat door je hormonen komt is minder duidelijk dan overal wordt gesuggereerd. In een bevolkingsonderzoek onder 908 vrouwen van 45 tot 54 jaar verschilde de bloeddruk na correctie voor leeftijd en BMI niet tussen vrouwen voor en na de overgang (PMID 18806621).

De onderzoekers schreven de stijging toe aan gewicht, niet aan het stoppen van de eierstokken.

Dat is een ongemakkelijke bevinding, en ik vind hem juist daarom het afdrukken waard. Er is namelijk een tweede grote studie die iets anders laat zien, en de manier waarop je die twee samen leest is het hele verhaal.

Stijgt je bloeddruk door de overgang?

Deels, en minder rechtstreeks dan de meeste pagina's beweren. Er is geen twijfel dat hoge bloeddruk vaker voorkomt bij vrouwen na de overgang dan ervoor. De vraag is of dat komt door het wegvallen van oestrogeen, of door alles wat er in diezelfde jaren gebeurt.

Leeftijd en gewicht lopen mee op met je hormonen.

Dat is precies wat het Tsjechische bevolkingsonderzoek probeerde te scheiden. Na correctie voor leeftijd en BMI bleef er van het verschil tussen vrouwen voor en na de overgang niets over, ook niet in het aantal vrouwen met hoge bloeddruk (PMID 18806621). De sterkste samenhang zat met BMI.

Ga je uit van die studie alleen, dan is de overgang vooral het moment waarop andere risicofactoren zichtbaar worden. Dat is een ander verhaal dan wat je meestal leest, en het is geen reden om je bloeddruk te negeren. Het verplaatst alleen de aandacht.

Waarom vindt ander onderzoek dan wel een effect?

Omdat het naar een kleiner en scherper afgebakend moment kijkt. Waar het Tsjechische onderzoek voor en na de overgang vergeleek, splitste een Koreaans onderzoek onder 2.037 vrouwen van 44 tot 56 jaar de transitie zelf op in fases. Daar sprong het verschil er wel uit.

Niet de overgang als geheel, maar het tweede deel ervan.

De cijfers zijn concreet. Tussen de vroege en de late transitie lag het grootste verschil in bloeddruk, en na correctie voor de gebruikelijke factoren bleef dat bestaan (bovendruk beta 2,753, p kleiner dan 0,01; onderdruk beta 1,746, p is 0,02). Het aandeel vrouwen met hoge bloeddruk ging van 1,4% in de vroege transitie naar 6,1% in de late transitie (PMID 26296869).

Dat is meer dan een verviervoudiging binnen een paar jaar, in dezelfde groep vrouwen.

Zo lees je die twee samen. De overgang is waarschijnlijk geen schakelaar die je bloeddruk omhoog zet, maar de late transitie is wel de periode waarin het bij een deel van de vrouwen kantelt. Overzichtsartikelen noemen de overgang daarom een risicovenster in plaats van een oorzaak (PMID 34889118).

Er is nog een derde spoor dat los van bloeddruk loopt: je vaten worden in deze fase stijver, en dat proces lijkt rond de menopauze te versnellen (PMID 38101308). Stijve vaten en een hogere bovendruk hangen samen.

Wat verandert er nog meer in dezelfde jaren?

Bijna je hele cardiovasculaire profiel, en dat is de reden dat bloeddruk hier zelden op zichzelf staat. In de jaren rond de menopauze verschuiven cholesterolwaarden, buikvet en bloedsuikerregulatie vaak tegelijk. De Hartstichting beschrijft deze periode dan ook als een kantelpunt in het risico van vrouwen.

Ze bewegen als groep, niet los van elkaar.

Let op de tweede kolom. Vrijwel alles in deze lijst merk je niet, en dat is precies waarom dit de fase is waarin er wordt gemeten in plaats van gewacht. Wat er met je cholesterol gebeurt staat in cholesterolwaarden tabel voor vrouwen, en het bredere risicoplaatje in hart- en vaatziekten bij vrouwen.

Welke bloedwaarden horen hierbij?

Bloeddruk zelf staat niet in je bloed. Die wordt gemeten met een manchet, en dat blijft het enige dat het antwoord geeft. Wat bloedonderzoek wel toevoegt, is de rest van het profiel dat in dezelfde jaren meebeweegt.

De manchet en de buisjes beantwoorden verschillende vragen.

Meestal gaat het dan om je lipiden, je glucose en je nierfunctie. Een lipidenonderzoek kijkt naar totaal cholesterol, LDL, HDL en triglyceriden. Een volledig metabool onderzoek voegt daar onder meer glucose en nierwaarden aan toe, die meewegen bij hoge bloeddruk.

Wat je huisarts hiermee doet, en welke waarden bij jou passen, is aan je huisarts. Geen enkele uitslag hiervan vertelt of je in de overgang zit, en geen enkele vervangt een bloeddrukmeting.

Wat kun je hier zelf mee?

Het belangrijkste is weten waar je staat, want je merkt hier niets van. Hoge bloeddruk geeft in de regel geen klachten, en dat is precies de reden dat hij in Nederland vaak pas laat wordt ontdekt. De Hartstichting en Thuisarts wijzen daar allebei op.

Er is geen symptoom om op te wachten.

Neem twee vrouwen van 53 met dezelfde klachten: opvliegers, slecht slapen, wat aangekomen. De ene laat bij de huisarts haar bloeddruk meten omdat ze er toch is. De andere doet dat niet, want ze voelt zich verder prima. Alleen de eerste weet iets. Voor de tweede verandert er pas iets als er een andere reden voor een meting komt.

Gewichtstoename in deze fase heeft hier een eigen rol, gezien de BMI-bevinding hierboven. Wat daarbij wel en niet helpt staat in gewichtstoename in de overgang. Alcohol speelt ook mee, en die kant staat in alcohol en de overgang.

Wat neem je mee naar je huisarts?

Drie dingen. Of hoge bloeddruk, hartinfarct of beroerte in je naaste familie voorkomt, en op welke leeftijd. Of je zwangerschapsvergiftiging of hoge bloeddruk in een zwangerschap hebt gehad. En waar je ongeveer in de overgang zit, aan de hand van je cyclus van het afgelopen jaar.

Die tweede vraag wordt bijna altijd vergeten.

Hoge bloeddruk of zwangerschapsvergiftiging tijdens een zwangerschap telt jaren later nog mee in je risicoprofiel, en veel vrouwen weten dat niet. Het is de moeite waard het te noemen, ook als het twintig jaar geleden is. Voor het bredere beeld van deze fase is navigeren door de perimenopauze het startpunt.

Bronnen

1. Cifkova R, Pitha J, Lejskova M, et al. Blood pressure around the menopause: a population study. J Hypertens. 2008;26(10):1976-1982. PMID 18806621.
2. Son MK, Lim NK, Lim JY, et al. Difference in blood pressure between early and late menopausal transition was significant in healthy Korean women. BMC Womens Health. 2015;15:64. PMID 26296869.
3. Okeahialam BN. Arterial hypertension in women: menopause as a risk window. Post Reprod Health. 2022;28(1):37-42. PMID 34889118.
4. O'Neill SM, Ni Chroinin D, Barrett E. Menopause and accelerated aortic stiffness. Maturitas. 2024;180:107886. PMID 38101308.
5. Hartstichting. De overgang en het hart. Beschikbaar via hartstichting.nl.
6. NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement. Beschikbaar via richtlijnen.nhg.org.
7. Thuisarts. Ik heb een hoge bloeddruk. Beschikbaar via thuisarts.nl.
8. RIVM. Cijfers over hoge bloeddruk in Nederland. Beschikbaar via rivm.nl.

Elk bloedtestresultaat bij Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.