eGFR waarde bij vrouwen: normaalwaarden en zwangerschap

De eGFR waarde schat hoeveel milliliter bloed uw nieren per minuut filteren, omgerekend naar een standaard lichaamsoppervlak van 1,73 vierkante meter. De e staat voor geschat. Het laboratorium meet uw kreatinine, een afvalstof van spierweefsel die de nieren uit het bloed halen, en zet dat samen met uw leeftijd en uw geslacht in de CKD-EPI-formule uit 2021; sommige laboratoria rapporteren daarnaast de nieuwere EKFC-formule.

Dat uw geslacht in de formule staat, is geen aanname over de nieren van vrouwen. Het corrigeert voor spiermassa, want kreatinine komt uit spieren en vrouwen hebben gemiddeld minder spiermassa dan mannen. Zonder die correctie zou de uitslag structureel scheef staan.

Er zit een keerzijde aan. Bij een tengere vrouw met weinig spiermassa kan de waarde te gunstig uitvallen: de nieren filteren dan minder dan het getal suggereert. CKD-EPI en EKFC delen die beperking, omdat beide bij hetzelfde kreatinine beginnen. Cystatine C, een eiwit dat uit vrijwel alle lichaamscellen komt, omzeilt de spiermassa en geeft in dat geval een eerlijker beeld.

Tijdens de zwangerschap stijgt de nierfiltratie met 40 tot 50 procent, en de formules zijn voor die situatie nooit gevalideerd. Een eGFR waarde uit een zwangerschapscontrole is daarom lastig te lezen. Het kreatinine daalt in die periode juist, zodat een waarde die buiten de zwangerschap normaal lijkt, tijdens de zwangerschap aan de hoge kant kan zijn. Laat zo'n uitslag altijd door uw verloskundige of arts duiden.

Na een zwangerschap met pre-eclampsie verdient de nier blijvend aandacht. Het risico op latere nierschade en op hart- en vaatziekten ligt dan hoger. In die nacontrole telt de hoeveelheid albumine in de urine zwaar mee, omdat schade daar zichtbaar kan worden terwijl de eGFR nog normaal is.

Buiten die twee situaties geldt de gewone lezing. Een waarde van 90 of hoger is normaal, 60 tot 89 heet licht verminderd, en de waarde daalt vanaf ongeveer uw veertigste met circa 1 ml/min per jaar. Rond de zeventig is een waarde tussen 70 en 80 heel gewoon. Van chronische nierschade is pas sprake als de waarde minstens drie maanden onder de 60 blijft of als er eiwit in de urine wordt gevonden; één uitslag onder de 60 is een reden om te herhalen en geen diagnose.

Rond de overgang verandert er niets specifieks aan de nierfunctie. De geleidelijke daling met de leeftijd loopt door, en wat de nieren in die fase het meest belast zijn een stijgende bloeddruk en een verstoorde bloedsuiker.

Buiten de zwangerschap wordt de eGFR meestal meeberekend bij gewoon bloedonderzoek, zodra kreatinine wordt bepaald. Bij diabetes, hoge bloeddruk of nierziekte in de familie is dat extra zinvol, en na pre-eclampsie hoort de nierfunctie bij de langetermijncontrole.

Bent u zwanger, geef dat dan door bij de afname, want de formule geldt dan niet en de uitslag hoort bij uw verloskundige of arts.

Beoordeel een eenmalige lage waarde nooit als diagnose. Pas drie maanden dezelfde uitslag telt mee, en een herhaalmeting op een gewone dag, goed gedronken en niet vlak na zware inspanning, is de eerste stap. Vraag of ook het eiwit in de urine is bepaald.

Twijfelt uw arts of het getal bij uw lichaamsbouw past, dan biedt cystatine C uitkomst. Bespreek een afwijkende uitslag altijd persoonlijk met uw arts.