Bij een hartaanval denken de meeste mensen aan een man die naar zijn borst grijpt. Dat beeld klopt vaak niet. Hartaanval vrouw symptomen zijn regelmatig vager: extreme vermoeidheid, misselijkheid, kortademigheid of pijn in je kaak, nek of rug. In Nederland leven volgens de Hartstichting ongeveer 793.600 vrouwen met een hart- of vaatziekte.
Eerst het belangrijkste, en pas daarna de rest. Heb je nu klachten die in rust langer dan vijf minuten duren? Bel 112. Niet eerst googelen, niet eerst een test bestellen, niet wachten tot het vanzelf overgaat.
De rest van dit artikel gaat over herkennen. Waarom het vrouwenhart een ander klachtenpatroon kan geven, en waarom dat patroon later wordt opgepikt. Over je risico op langere termijn schreven we apart, in hart- en vaatziekten bij vrouwen.
Heb je nu klachten? Bel 112
Bel direct 112 als je klachten ook in rust langer dan vijf minuten duren. Dat is het advies van de Hartstichting, en het geldt net zo goed bij vage klachten als bij klassieke pijn op de borst. Twijfel je? Bel toch. Een loos alarm is geen schande, te laat bellen kan wel schaden.
Een bloedonderzoek hoort hier niet thuis. Geen enkele bloedtest, ook die van ons niet, toont een hartaanval aan of voorkomt er een. Bij acute klachten is de ambulance de route.
Wacht ook niet op je partner, op de ochtend, of op een afspraak bij de huisarts. Bij een hartinfarct telt tijd, omdat hartspierweefsel zonder bloedtoevoer beschadigd raakt.
Hartaanval vrouw symptomen: wat is er anders?
Het grootste verschil zit niet in de pijn op de borst zelf, maar in wat eromheen zit. Vrouwen melden vaker meerdere bijkomende klachten tegelijk: misselijkheid, kortademigheid, overweldigende moeheid, koud zweet en pijn die uitstraalt naar kaak, nek, rug of tussen de schouderbladen. Die combinatie lijkt minder op het klassieke plaatje.
In de VIRGO-studie, die 2.009 vrouwen en 976 mannen van 18 tot 55 jaar na een infarct interviewde, had 61,9 procent van de vrouwen drie of meer bijkomende symptomen. Bij mannen was dat 54,8 procent (Lichtman et al., 2018).
De tabel hieronder zet het klassieke beeld naast wat vrouwen vaker beschrijven. Zie het als hulp bij het benoemen van klachten, niet als een lijstje om jezelf mee te beoordelen.
| Klassiek beeld | Hoe het bij vrouwen vaker loopt | Waarom dat verwarrend werkt |
|---|---|---|
| Hevige, drukkende pijn midden op de borst | Druk, een band om de borst, of een branderig gevoel | Voelt niet als de filmversie, dus wordt het weggewuifd |
| Pijn die naar de linkerarm trekt | Pijn naar kaak, nek, rug of tussen de schouderbladen | Lijkt op spierpijn of op een verkeerde houding |
| Klachten beginnen abrupt | Klachten bouwen soms geleidelijk op | Een traag begin voelt minder alarmerend |
| Zweten en benauwdheid | Misselijkheid, braken, duizeligheid, koud zweet | Wordt aangezien voor griep of buikgriep |
| Verder weinig andere klachten | Extreme vermoeidheid, soms al dagen vooraf | Moeheid past bij honderd andere dingen |
Let op dat woord vaker. Geen enkele rij hierboven is een regel. Vrouwen krijgen ook gewoon de klassieke variant, en mannen krijgen ook vage klachten.
Klopt het dat vrouwen geen pijn op de borst krijgen?
Nee. Dit is het hardnekkigste misverstand rond het vrouwenhart, en het kan je kostbare minuten kosten. De meeste vrouwen met een hartinfarct hebben wel degelijk pijn op de borst. In de VIRGO-studie gold dat voor 87,0 procent van de vrouwen, tegenover 89,5 procent van de mannen. Dat verschil is kleiner dan het verhaal doet vermoeden.
Waar komt dat verhaal dan vandaan? Deels uit de definitie. Een Amerikaans register met ruim 1,1 miljoen infarctpatiënten vond dat 42,0 procent van de vrouwen zich meldde zonder pijn op de borst, tegen 30,7 procent van de mannen (Canto et al., 2012).
Die twee cijfers spreken elkaar minder tegen dan het lijkt. VIRGO telde druk, een strak gevoel en ongemak allemaal mee als pijn op de borst. Vraag je alleen naar pijn, dan zeggen meer vrouwen nee.
Dat nuanceverschil doet er praktisch toe. Voel jij een band om je borst maar geen scherpe pijn, dan is dat nog steeds een reden om 112 te bellen. Je hoeft geen pijn te hebben om ernstig ziek te zijn.
Ook angina bij vrouwen kan anders voelen. Klachten komen soms opzetten bij emotie of in rust, in plaats van alleen bij inspanning. Dat past minder goed in het klassieke patroon van pijn bij traplopen.
Waarom worden hartklachten bij vrouwen later herkend?
Vooral omdat het naslagwerk scheef is. Het klassieke symptomenplaatje komt uit onderzoek met overwegend mannelijke deelnemers. Wat statistisch gezien vaker bij vrouwen past, kreeg daardoor het etiket atypisch. Dat is een eigenschap van de onderzoeksgeschiedenis, niet van de huisarts of de ambulanceverpleegkundige die voor je staat.
De cijfers daarover zijn verrassend concreet. Van 156 gerandomiseerde studies waarop de Amerikaanse preventierichtlijn voor vrouwen leunde, steeg het aandeel vrouwelijke deelnemers van 9 procent in 1970 naar 41 procent in 2006 (Melloni et al., 2010). Twintig van die studies namen alleen mannen op.
Bouw je een symptoomlijst op zo'n populatie, dan beschrijft die lijst vooral mannen. Het vrouwelijke patroon werd niet genegeerd uit onwil. Het zat gewoon veel minder in de data.
Een wetenschappelijke verklaring van de American Heart Association beschrijft datzelfde beeld: een infarct verloopt bij vrouwen vaker atypisch en wordt later herkend (Mehta et al., 2016). In een Duits register van 13.900 mensen met pijn op de borst kwamen atypische klachten vaker voor bij vrouwen, en waren de tijden tot behandeling langer (Settelmeier et al., 2020).
Er speelt ook iets bij onszelf. In VIRGO schreven vrouwen hun klachten vaker toe aan stress of spanning dan mannen, 20,9 tegenover 11,8 procent. Denk je zelf dat het spanning is, dan bel je later.
Dat is geen verwijt, aan niemand. Het is een cirkel. Het beeld is mannelijk, dus herkennen we het vrouwelijke patroon minder, dus komt het minder in beeld. Die cirkel breken vraagt beter onderzoek, en dat komt er ook. Hoe ditzelfde patroon buiten het hart werkt, lees je in niet serieus genomen: waarom vrouwenklachten vaker worden gemist.
Wat heeft oestrogeen met je hart te maken?
Oestrogeen lijkt je bloedvaten soepel te houden, en die bescherming neemt af rond de overgang. Vrouwen krijgen hart- en vaatziekten daardoor gemiddeld op latere leeftijd dan mannen. Na de menopauze loopt een deel van dat verschil terug. Dat verklaart mede waarom vrouwen bij een infarct gemiddeld ouder zijn.
Een wetenschappelijke verklaring van de American Heart Association vat twintig jaar volgonderzoek samen. Tijdens de overgang verschuiven je hormonen, je vetverdeling en de toestand van je bloedvaten ongeveer tegelijk (El Khoudary et al., 2020). Niet één knop dus, maar een aantal tegelijk.
Volgens de Hartstichting zijn vrouwen die aan een hartinfarct overlijden gemiddeld zo'n zeven jaar ouder dan mannen. Later betekent hier niet veiliger. Het betekent dat klachten vaak komen op een leeftijd waarop je ze eerder toeschrijft aan de overgang of aan ouder worden.
Zoek je op hartinfarct symptomen vrouw, dan kom je die overlap steeds tegen. Moeheid, kortademigheid en een slecht humeur passen bij de overgang, en ze passen soms ook bij je hart. De hormonale kant staat uitgebreider in cholesterol en hartgezondheid na de menopauze.
Wat kun je doen aan je risico op langere termijn?
Dit is een andere vraag dan de acute, en het is belangrijk die twee uit elkaar te houden. Acute klachten horen bij 112. Je langetermijnrisico hoort bij je huisarts. Daar gaat het over bloeddruk, roken, bloedsuiker, cholesterol en je eigen geschiedenis, zoals zwangerschapscomplicaties. Dat gesprek gaat over jaren, niet over minuten.
Stel: je bent 52, je zit middenin de overgang, en je moeder kreeg op haar zestigste een infarct. Je hebt nu geen klachten. Dan is 112 niet aan de orde, en een gesprek met je huisarts over je risicoprofiel wel.
Bloedwaarden kunnen zo'n gesprek voeden. Een lipidenprofiel meet je totaal cholesterol, LDL, HDL, de ratio en triglyceriden, en geeft context bij je andere risicofactoren. Het zegt niets over de vraag of je een hartaanval krijgt, en het vervangt je huisarts niet.
Wil je met cijfers het gesprek in, in plaats van met een onderbuikgevoel? Dan kun je bij Lunara een lipidenprofiel laten doen, beoordeeld door een BIG-geregistreerde arts. Neem die uitslag mee naar je huisarts, die het naast je bloeddruk en je verhaal legt.
Welke risicofactoren precies meespelen en wat je verder kunt laten meten, staat in hart- en vaatziekten bij vrouwen: risico en wat je kunt testen. Wil je dat gesprek goed voorbereiden, kijk dan bij zo bereid je je huisartsgesprek voor.
Onthoud vooral dit. Klachten in rust die langer dan vijf minuten duren, ook de vage, zijn een reden om 112 te bellen. Niet om een test te bestellen.
Bronnen
- Lichtman JH, Leifheit EC, Safdar B, et al. Sex Differences in the Presentation and Perception of Symptoms Among Young Patients With Myocardial Infarction: Evidence from the VIRGO Study. Circulation. 2018;137(8):781-790. PMID 29459463.
- Canto JG, Rogers WJ, Goldberg RJ, et al. Association of age and sex with myocardial infarction symptom presentation and in-hospital mortality. JAMA. 2012;307(8):813-822. PMID 22357832.
- Mehta LS, Beckie TM, DeVon HA, et al. Acute Myocardial Infarction in Women: A Scientific Statement From the American Heart Association. Circulation. 2016;133(9):916-947. PMID 26811316.
- Melloni C, Berger JS, Wang TY, et al. Representation of women in randomized clinical trials of cardiovascular disease prevention. Circ Cardiovasc Qual Outcomes. 2010;3(2):135-142. PMID 20160159.
- El Khoudary SR, Aggarwal B, Beckie TM, et al. Menopause Transition and Cardiovascular Disease Risk: Implications for Timing of Early Prevention. Circulation. 2020;142(25):e506-e532. PMID 33251828.
- Settelmeier S, Rassaf T, Hochadel M, et al. Gender Differences in Patients Admitted to a Certified German Chest Pain Unit. Cardiology. 2020;145(9):562-569. PMID 32781458.
- Hartstichting. Hartinfarct en hartklachten bij vrouwen. 2026. Beschikbaar via hartstichting.nl.
Elk bloedtestresultaat bij Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts. Bij acute klachten bel je 112.
Auteur
