Bloedarmoede bij vrouwen: oorzaken, symptomen en welke bloedwaarden testen

Bloedarmoede betekent dat je te weinig hemoglobine hebt, de rode stof in je bloed die zuurstof rondbrengt. Daardoor komt er minder zuurstof bij je spieren en je hersenen, en voel je je vaak moe of futloos. Bij vrouwen is bloedarmoede relatief vaak het gevolg van een tekort aan ijzer.

Dit is het overzichtsartikel van onze serie over bloedarmoede en ijzer bij vrouwen. Ik merk dat veel vrouwen wel horen dat hun Hb of ijzer laag is, maar niet goed weten wat die getallen betekenen. Hieronder lees je wat bloedarmoede precies is, waarom het bij vrouwen vaker voorkomt, welke symptomen erbij passen en welke bloedwaarden je kunt laten testen.

Voor de details per onderwerp verwijs ik naar de losse artikelen in deze serie.

Wat is bloedarmoede?

Bloedarmoede, ook wel anemie genoemd, betekent dat het hemoglobinegehalte in je bloed te laag is. Hemoglobine zit in je rode bloedcellen en vervoert zuurstof van je longen naar de rest van je lichaam. Bij een tekort krijgen je organen en spieren minder zuurstof, wat vermoeidheid kan geven.

De Wereldgezondheidsorganisatie spreekt bij vrouwen meestal van bloedarmoede als het hemoglobine onder de ongeveer 120 gram per liter zakt. De precieze grens verschilt per laboratorium en per situatie, bijvoorbeeld tijdens de zwangerschap. Je huisarts kijkt daarom altijd naar de referentiewaarde die bij jouw uitslag staat vermeld.

Belangrijk om te weten: bloedarmoede is geen ziekte op zich, maar een teken dat er iets anders speelt.

Dat kan een simpel ijzertekort zijn, maar soms zit er een andere oorzaak achter. Daarom is het zinvol om niet alleen naar je Hb te kijken, maar ook naar waarden die de oorzaak kunnen verklaren. Verderop in dit artikel lees je welke waarden dat zijn.

Waarom komt bloedarmoede vaak voor bij vrouwen?

Bloedarmoede komt bij vrouwen vaker voor dan bij mannen, en dat heeft grotendeels met de menstruatie te maken. Bij elke menstruatie verlies je bloed, en daarmee ijzer. Bij een hevige of langdurige menstruatie kan dat verlies groter zijn dan wat je via voeding weer aanvult.

Volgens Thuisarts.nl is ijzertekort een van de meest voorkomende oorzaken van bloedarmoede bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd. Naast menstruatie vragen ook een zwangerschap en de periode na een bevalling extra ijzer. Zo raakt je ijzervoorraad sneller uitgeput dan je misschien denkt.

Een hevige menstruatie is een oorzaak die makkelijk over het hoofd wordt gezien.

Veel vrouwen zijn gewend geraakt aan flink bloedverlies en zien het niet als iets bijzonders. Toch kan juist dat maandelijkse verlies je ijzervoorraad langzaam laten dalen. Lees meer over bloedarmoede door een hevige menstruatie en welke waarden je dan laat testen.

Ook een voeding met weinig ijzer kan meespelen, bijvoorbeeld bij een vegetarisch of veganistisch eetpatroon. IJzer uit plantaardige bronnen wordt minder goed opgenomen dan ijzer uit vlees. Het Voedingscentrum adviseert daarom om plantaardige ijzerbronnen te combineren met vitamine C, wat de opname kan verbeteren.

Daarnaast zijn er periodes waarin je lichaam simpelweg meer ijzer vraagt. Denk aan de groei in de puberteit, of aan het geven van borstvoeding na een bevalling. In zulke fases kan een op zich normaal voedingspatroon toch net te weinig ijzer leveren.

Ten slotte kunnen problemen met de opname in je darmen een rol spelen, al is dat minder vaak de oorzaak. Bij bepaalde darmaandoeningen neemt je lichaam ijzer of vitamine B12 slechter op. Of dit bij jou speelt, kan alleen je huisarts beoordelen aan de hand van je verhaal en zo nodig aanvullend onderzoek.

Wat zijn de symptomen van bloedarmoede?

De meest voorkomende klachten bij bloedarmoede zijn vermoeidheid, bleekheid, duizeligheid en snel buiten adem zijn bij inspanning. Ook hoofdpijn, koude handen en voeten, hartkloppingen en concentratieproblemen kunnen erbij horen. De klachten ontstaan doordat je weefsels minder zuurstof krijgen.

Deze symptomen zijn helaas weinig specifiek. Vermoeidheid en concentratieproblemen passen bij tientallen andere oorzaken, van slaaptekort tot een drukke periode. Daarom is bloedonderzoek de enige manier om zeker te weten of er echt sprake is van bloedarmoede.

Sommige klachten wijzen wat sterker richting een ijzertekort.

Denk aan haaruitval, broze nagels, een pijnlijke of gladde tong, en soms een vreemde behoefte om op ijs of niet-eetbare dingen te kauwen. Deze signalen zijn niet bewijzend, maar kunnen een reden zijn om je ijzer te laten prikken. Een uitgebreider overzicht vind je in ons artikel over bloedarmoede symptomen bij vrouwen herkennen.

Wat opvalt is dat een tekort aan ijzer al klachten kan geven voordat je Hb daadwerkelijk daalt. Je ijzervoorraad kan dan al laag zijn terwijl je bloedarmoede nog niet zichtbaar is. Meer daarover lees je bij ijzertekort zonder bloedarmoede en wat een laag ferritine betekent.

Welke soorten bloedarmoede zijn er?

Er zijn verschillende soorten bloedarmoede, met elk een andere oorzaak. De meest voorkomende is bloedarmoede door ijzertekort. Daarnaast bestaat bloedarmoede door een tekort aan vitamine B12 of foliumzuur, en zijn er vormen die met een chronische ziekte of een erfelijke aandoening te maken hebben.

Artsen delen bloedarmoede vaak in op de grootte van de rode bloedcellen, de zogeheten MCV. Bij een ijzertekort zijn de rode bloedcellen meestal kleiner dan normaal. Bij een tekort aan vitamine B12 of foliumzuur zijn ze juist vaak groter.

De MCV is daarom een handige eerste aanwijzing voor de richting van de oorzaak.

Bij een lage MCV denkt je huisarts eerder aan ijzergebrek, bij een hoge MCV eerder aan een vitaminetekort. Dit is geen harde regel, maar een startpunt voor verder onderzoek. Welke waarden daarbij horen, zie je in de tabel hieronder.

Een minder bekende oorzaak is een tekort aan vitamine B12, dat ook los van bloedarmoede klachten kan geven. Denk aan tintelingen, vergeetachtigheid of vermoeidheid. Lees meer over de symptomen en het testen ervan bij vitamine B12-tekort symptomen en testen.

Welke bloedwaarden laat je testen bij bloedarmoede?

Om bloedarmoede en de oorzaak in kaart te brengen, kijk je meestal naar een combinatie van waarden. Je Hb laat zien of er bloedarmoede is, terwijl ferritine, ijzer en de transferrinesaturatie iets zeggen over je ijzervoorraad. De MCV, vitamine B12 en foliumzuur helpen om de oorzaak verder te bepalen.

De tabel hieronder koppelt elke bloedwaarde aan wat die laat zien. De referentiewaarden verschillen per laboratorium en per situatie, dus lees altijd de waarde die bij jouw uitslag hoort en bespreek die met je huisarts.

Ferritine is voor vrouwen vaak de meest interessante waarde, omdat die als eerste daalt bij een sluipend ijzertekort. Wat een laag of normaal ferritine precies betekent, lees je in ons artikel over de ferritinewaarde, normaalwaarden en wat een laag ferritine betekent.

Wil je de ijzerwaarden naast elkaar zien met bijbehorende referenties, kijk dan in onze ijzerwaarden tabel met ijzer, ferritine en transferrine per referentie. Zo krijg je een completer beeld dan met alleen je Hb. Onthoud wel dat een tabel nooit een gesprek met je huisarts vervangt.

Wat kun je zelf doen bij bloedarmoede?

Wat je zelf kunt doen hangt sterk af van de oorzaak, dus die wil je eerst weten. Bij een ijzertekort kun je letten op ijzerrijke voeding, zoals volkorenproducten, peulvruchten, groene groenten en, als je die eet, vlees. Vitamine C bij de maaltijd kan de opname van ijzer uit plantaardige bronnen verbeteren.

Het Voedingscentrum benadrukt dat een gevarieerd voedingspatroon voor de meeste mensen genoeg ijzer levert. Toch lukt dat niet altijd, bijvoorbeeld bij hevig bloedverlies of een beperkt dieet. In dat geval kan je huisarts ijzertabletten voorschrijven of adviseren.

Ga niet zomaar zelf hoge doses ijzer of vitamines slikken.

Te veel ijzer kan klachten geven en is niet zinvol als je geen tekort hebt. Ook een B12-tekort pak je liever gericht aan dan op de gok, omdat de oorzaak per persoon verschilt. Overleg daarom altijd met je huisarts voordat je met supplementen begint.

Bij vrouwen speelt de menstruatie vaak een rol op de achtergrond. Als een hevige menstruatie de oorzaak is, dan helpt aanvullen alleen tijdelijk zolang het verlies groot blijft. Je huisarts kan meedenken over de oorzaak van het bloedverlies zelf.

Geduld hoort er ook bij, want het opbouwen van je ijzervoorraad kost tijd. Zelfs met de juiste aanpak kan het weken tot maanden duren voordat je ferritine weer op peil is. Een controle van je bloedwaarden na een periode van aanvullen kan laten zien of je op de goede weg bent.

Merk je dat je haar dunner wordt terwijl je ijzer laag is, dan kan er een verband zijn. Lees hoe dat zit bij ijzertekort en haaruitval bij vrouwen, de link en wat je laat testen.

Zelf je bloedwaarden laten testen

Wil je zelf je ijzer en bloedwaarden in beeld brengen, dan kan dat bij Lunara zonder verwijzing. Je bestelt online, kiest een van de ruim 750 priklocaties en laat in de ochtend bloed prikken. Je resultaten krijg je digitaal, met een beoordeling door een BIG-geregistreerde arts.

De IJzerstatus kijkt onder andere naar je ijzer, ferritine en transferrinesaturatie, zodat je een beeld krijgt van je ijzervoorraad. Wil je ook je Hb en de grootte van je rode bloedcellen weten, dan kijk je naar een bredere test die deze waarden meeneemt.

Zelf testen is bedoeld als aanvulling, niet als vervanging van de zorg van je huisarts.

Een afwijkende uitslag bespreek je altijd met een arts, die naar je hele situatie kijkt. Zo weet je of er echt sprake is van bloedarmoede en wat de oorzaak zou kunnen zijn. Persoonlijk vind ik dat zelf testen vooral waardevol is als startpunt voor zo'n gesprek.

Veelgestelde vragen

Hoe weet je of je bloedarmoede hebt?

Zeker weten kan alleen met bloedonderzoek, waarbij je hemoglobine (Hb) wordt gemeten. Klachten zoals vermoeidheid en bleekheid kunnen een aanwijzing zijn, maar zijn niet bewijzend. Je huisarts kijkt naar je Hb in combinatie met andere waarden.

Wat is het verschil tussen ijzertekort en bloedarmoede?

Een ijzertekort betekent dat je ijzervoorraad laag is, wat je aan je ferritine ziet. Bloedarmoede ontstaat pas als je Hb daardoor te laag wordt. Je kunt dus een ijzertekort hebben zonder dat er al bloedarmoede is.

Kan een hevige menstruatie bloedarmoede veroorzaken?

Ja, dat komt regelmatig voor. Bij elke menstruatie verlies je ijzer, en bij hevig bloedverlies kan dat meer zijn dan je aanvult. Bespreek met je huisarts of je bloedverlies en je bloedwaarden aandacht nodig hebben.

Welke bloedwaarde daalt als eerste bij ijzertekort?

Meestal is dat ferritine, dat de grootte van je ijzervoorraad weergeeft. Ferritine kan al laag zijn terwijl je Hb nog normaal is. Daarom is ferritine bij vrouwen vaak een gevoelige eerste waarde.

Kun je bloedarmoede hebben zonder klachten?

Ja, dat kan zeker. Sommige vrouwen hebben een licht verlaagd Hb zonder duidelijke klachten, zeker als het langzaam is ontstaan. Bloedonderzoek maakt dan zichtbaar wat je zelf misschien niet merkt.

Hoef ik nuchter te zijn voor een ijzertest?

Voor de meeste ijzerbepalingen hoef je niet nuchter te zijn, maar ijzerwaarden kunnen wisselen over de dag. Een ochtendafname geeft daarom een betrouwbaarder beeld. De priklocatie laat je weten of er voorbereiding nodig is.

Bronnen

1. NHG. NHG-Standaard Anemie. Nederlands Huisartsen Genootschap.
2. Thuisarts.nl. Ik heb bloedarmoede door ijzertekort. Nederlands Huisartsen Genootschap.
3. Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Haemoglobin concentrations for the diagnosis of anaemia. WHO, 2011.
4. Voedingscentrum. IJzer. Voedingscentrum.

Elk bloedtestresultaat via Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bloedonderzoek via Lunara vervangt een bezoek aan je huisarts niet. Voor behandelbeslissingen bespreek je je resultaten met je huisarts.