Natuurlijke anticonceptie: methodes en betrouwbaarheid

Natuurlijke anticonceptie betekent zwangerschap voorkomen zonder hormonen of ingrepen, door je vruchtbare dagen te voorspellen en dan niet onbeschermd te vrijen. De betrouwbaarheid loopt uiteen van minder dan 1 tot ruim 20 zwangerschappen per 100 vrouwen per jaar, en dat hele verschil zit in welke methode je kiest en hoe strak je haar volgt.

Die spreiding is het eerlijkste dat je erover kunt zeggen.

Ik zie twee kampen die allebei overdrijven: het kamp dat elke natuurlijke methode wegzet als russische roulette, en het kamp dat een app verkoopt alsof het de pil is. De cijfers hieronder laten zien dat beide karikaturen niet kloppen.

Wat is natuurlijke anticonceptie?

Natuurlijke anticonceptie is een verzamelnaam voor methodes die je vruchtbare venster in kaart brengen, met je kalender, je temperatuur, je slijm of een combinatie daarvan. Op vruchtbare dagen vrij je niet, of gebruik je een condoom. Er komen geen hormonen aan te pas, en dat is voor veel vrouwen precies de aantrekkingskracht.

Je vruchtbare venster beslaat ongeveer zes dagen per cyclus: de vijf dagen voor je eisprong plus de dag zelf. De hele kunst is die dagen betrouwbaar aanwijzen, en daar verschillen de methodes enorm in.

Welke natuurlijke methodes zijn er?

Vier families. De kalendermethode rekent alleen met cyclusdata. De temperatuurmethode meet je ochtendtemperatuur, die na de eisprong iets stijgt. De symptothermale methode, met Sensiplan als bekendste protocol, combineert temperatuur met slijmobservatie. En cyclusapps zoals Natural Cycles automatiseren de temperatuurmethode met een algoritme.

De Sensiplan-cijfers komen uit een Duits onderzoek onder 900 vrouwen en 17.638 cycli (PMID 17314078), de app-cijfers uit het onderzoek van de makers van Natural Cycles zelf (PMID 28882680), de rest uit het Amerikaanse overzicht van Trussell (PMID 21477680).

Hoe betrouwbaar is natuurlijke anticonceptie?

Goed toegepast symptothermaal werk haalt cijfers die in de buurt van de pil komen: minder dan 1 zwangerschap per 100 vrouwen per jaar bij perfect gebruik. Maar het gat tussen perfect en typisch gebruik is bij natuurlijke methodes groter dan bij welke andere methode ook. Eén slordige week telt hier direct.

Neem een vrouw met een cyclus die tussen de 26 en 34 dagen schommelt, een baby die haar drie keer per nacht wakker maakt en dus een onbetrouwbare ochtendtemperatuur. Voor haar is precies dezelfde methode die bij haar vriendin met een klokvaste cyclus prima werkt, opeens een gok.

Betrouwbaarheid is hier dus geen eigenschap van de methode alleen. Het is methode maal situatie maal discipline.

Voor wie past natuurlijke anticonceptie?

Het past het best bij vrouwen met een redelijk regelmatige cyclus, een stabiel dagritme, de bereidheid om elke dag te meten en een partner die meedoet. En, niet onbelangrijk: bij stellen voor wie een onverwachte zwangerschap een tegenvaller zou zijn, geen ramp.

Het past minder bij nachtdiensten, borstvoeding, een onregelmatige cyclus of net gestopt zijn met de pil, want dan zijn je signalen nog onbetrouwbaar. Wil je hormoonvrij zonder dagelijks meetwerk, dan is de koperspiraal de logische vergelijking: koperspiraal ervaringen. Alle methodes naast elkaar vind je in anticonceptie soorten.

Thuisarts bespreekt de natuurlijke methodes neutraal en is een goed startpunt voor het gesprek met je huisarts over wat bij jouw situatie past.

Wat meet je eigenlijk, hormonaal gezien?

Dit is het stuk dat de app-marketing overslaat. Je ochtendtemperatuur stijgt na de eisprong een paar tienden van een graad door progesteron, het hormoon dat na de eisprong opkomt. Een temperatuurstijging bevestigt dus achteraf dat je eisprong geweest is; hij voorspelt niets. LH-strips vangen de piek die de eisprong ongeveer een dag van tevoren aankondigt.

Wie zijn cyclus wil leren lezen, heeft dus eigenlijk hormoonkennis nodig. Met de gratis hormoonwaarden check zie je welke waarden bij welke cyclusfase horen, en met het hormonen vrouw bloedonderzoek kun je waarden zoals progesteron en LH echt laten meten, met beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Het bredere verhaal over anticonceptie en je waarden staat in anticonceptie en je hormonen.

Veelgestelde vragen

Is een cyclusapp betrouwbaar als anticonceptie?

Natural Cycles haalde in eigen onderzoek ongeveer 7 zwangerschappen per 100 vrouwen per jaar bij typisch gebruik. Betrouwbaarder dan de kalendermethode, minder betrouwbaar dan spiraal of pil. De app is zo goed als de metingen die je invoert.

Werkt de temperatuurmethode op zichzelf?

Als enige signaal is temperatuur beperkt: hij bevestigt de eisprong pas achteraf. Daarom combineren serieuze protocollen zoals Sensiplan temperatuur altijd met slijmobservatie.

Kun je natuurlijke anticonceptie combineren met condooms?

Ja, veel stellen gebruiken condooms op de vruchtbare dagen. De betrouwbaarheid hangt dan af van beide methodes samen en van hoe consequent je ze toepast.

Bronnen

• Frank-Herrmann P, et al. The effectiveness of a fertility awareness based method to avoid pregnancy. Hum Reprod. 2007;22(5):1310-9. PMID 17314078.
• Berglund Scherwitzl E, et al. Perfect-use and typical-use Pearl Index of a contraceptive mobile app. Contraception. 2017;96(6):420-425. PMID 28882680.
• Trussell J. Contraceptive failure in the United States. Contraception. 2011;83(5):397-404. PMID 21477680.
• Thuisarts.nl, informatie over natuurlijke anticonceptie. Nederlands Huisartsen Genootschap.

Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.