Sommige maanden voel je je in week twee energiek en helder, en in de week voor je menstruatie alsof er een ander mens is ingestapt. Dat is geen verbeelding: vier hormonen wisselen in een vast ritme, en dat ritme stuurt je energie, je stemming en je vruchtbaarheid aan.
Als ik vrouwen hun cyclus uitleg, valt steeds hetzelfde kwartje: je hormonen zijn niet grillig, ze volgen een patroon. En zodra je dat patroon kent, snap je ook waarom een hormoonwaarde alleen iets zegt als je weet op welke dag het bloed is afgenomen.
Hieronder loop je de vier hoofdrolspelers langs, wat ze per fase doen, en wanneer je ze het beste laat prikken.
De vier hormonen die je cyclus aansturen
Oestrogeen (oestradiol) bouwt het baarmoederslijmvlies op en laat een follikel rijpen. Het stijgt in de eerste helft van je cyclus en piekt vlak voor de eisprong.
Progesteron neemt het na de eisprong over en maakt het slijmvlies klaar voor een mogelijke innesteling. Het is het hoogst in de tweede helft van je cyclus en daalt weer als er geen zwangerschap volgt, wat je menstruatie op gang brengt.
FSH (follikelstimulerend hormoon) zet aan het begin van je cyclus de eierstokken aan het werk: het laat follikels groeien.
LH (luteïniserend hormoon) geeft halverwege je cyclus een scherpe piek die de eisprong in gang zet. Ovulatietesten meten precies deze piek in je urine.
Welk hormoon test je op welke dag?
Dit is waar het vaak misgaat: een prima progesteronwaarde op dag 3 zegt niets, want progesteron hoort dan laag te zijn. Elk hormoon heeft zijn eigen ideale meetmoment. Cyclusdag 1 is de eerste dag van echte bloeding.
| Hormoon | Beste meetmoment | Wat de waarde laat zien |
|---|---|---|
| FSH | Cyclusdag 2 tot 5 | Hoe je eierstokken op het startsein reageren |
| LH | Cyclusdag 2 tot 5 (basis) of rond de eisprong | Verhouding met FSH; piek bevestigt de eisprong |
| Oestradiol | Cyclusdag 2 tot 5 | Basisniveau van je oestrogeenproductie |
| Progesteron | Ongeveer 7 dagen voor je verwachte menstruatie | Of je daadwerkelijk een eisprong hebt gehad |
Bij een cyclus van 28 dagen valt de progesteronmeting dus rond dag 21. Heb je een langere of kortere cyclus? Reken dan terug vanaf je verwachte menstruatie, niet vanaf dag 21.
Wat gebeurt er per fase?
De folliculaire fase (vanaf dag 1)
Je cyclus begint op de eerste dag van je menstruatie. FSH stijgt en laat een groepje follikels groeien, waarvan er meestal één de leiding neemt. Die rijpende follikel maakt steeds meer oestrogeen, waardoor het baarmoederslijmvlies langzaam wordt opgebouwd. Veel vrouwen voelen zich in deze fase energieker.
De eisprong (rond het midden)
Als het oestrogeen hoog genoeg is, geeft je hersenen het sein voor een LH-piek. Die piek laat de dominante follikel binnen ongeveer een dag de eicel vrijgeven. Dit is je vruchtbaarste moment. Volgens NVOG, de beroepsvereniging van gynaecologen, vindt de eisprong bij een regelmatige cyclus ongeveer twee weken voor je volgende menstruatie plaats, ongeacht hoe lang je cyclus precies is.
De luteale fase (tot je volgende menstruatie)
De lege follikel verandert in het gele lichaam (corpus luteum) en gaat progesteron maken. Dat houdt het slijmvlies in stand. Komt er geen zwangerschap, dan lost het gele lichaam op, daalt het progesteron en begint je menstruatie. Die daling kan klachten geven die je kunt herkennen als PMS.
Wat betekent dit voor jouw bloedwaarden?
Een hormoonwaarde is nooit goed of slecht op zichzelf: hij past wel of niet bij de fase waarin je zit. Een lage progesteronwaarde in de folliculaire fase is volkomen normaal, terwijl diezelfde waarde een week voor je menstruatie kan wijzen op een uitgebleven eisprong. Wil je controleren of je een eisprong hebt gehad, dan kijk je naar progesteron in de tweede helft van je cyclus. In onze tabel met progesteron normaalwaarden per cyclusfase zie je per fase welk bereik gebruikelijk is.
Wil je het hele plaatje in beeld, dan brengt de Hormonen Vrouw de hormonen die je cyclus aansturen samen in één meting. Elke uitslag wordt beoordeeld door een BIG-geregistreerde arts, zodat je niet zelf met losse getallen blijft zitten.
Wil je weten welke test bij welke vraag past, lees dan onze pillar over hormonenonderzoek bij vrouwen.
Veelgestelde vragen
Op welke dag laat ik mijn hormonen prikken?
Dat hangt af van het hormoon. FSH, LH en oestradiol meet je het beste vroeg in je cyclus (dag 2 tot 5), en progesteron ongeveer een week voor je verwachte menstruatie. Bespreek bij twijfel met een arts welk moment bij jouw vraag past.
Moet ik nuchter zijn voor een hormoontest?
Voor de geslachtshormonen is nuchter zijn niet nodig. De timing in je cyclus is veel belangrijker dan of je hebt gegeten.
Kan ik mijn cyclus volgen zonder bloedtest?
Ja. Een ovulatietest meet de LH-piek in je urine en je basale lichaamstemperatuur stijgt licht na de eisprong. Een bloedtest geeft daarnaast de absolute waarden, wat handig kan zijn als je klachten of een kinderwens hebt.
Bronnen
- NVOG. Patiëntenvoorlichting over de menstruele cyclus en vruchtbaarheid. Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie. Beschikbaar via nvog.nl.
- Thuisarts.nl. Ik wil weten hoe mijn menstruatie werkt. Nederlands Huisartsen Genootschap. Beschikbaar via thuisarts.nl.
- NHG. NHG-Standaard Subfertiliteit. Nederlands Huisartsen Genootschap. Beschikbaar via richtlijnen.nhg.org.
Elk bloedtestresultaat via Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Voor behandelbeslissingen bespreek je je resultaten met je huisarts.
Auteur
