PMDD herkennen: meer dan gewone PMS

Een paar dagen per maand voel je je een ander mens: somber, op scherp, of zo prikkelbaar dat je relaties eronder lijden. En zodra je menstruatie begint, trekt het weg en ben je weer jezelf. Dat strakke ritme is het kenmerk van PMDD, en juist daarom wordt het zo vaak gemist.

Ik vind dat PMDD veel te lang is weggezet als aanstellerij of slecht omgaan met stress. Het is een erkende, cyclusgebonden aandoening, en je hoeft het niet jaren stil te dragen.

PMDD (premenstruele dysfore stoornis) is een zware vorm van PMS waarbij vooral de emotionele klachten je dagelijks leven ontwrichten. Naar schatting raakt het 3 tot 8 procent van de menstruerende vrouwen. Het grote verschil met gewone PMS zit in de hevigheid: de somberheid, prikkelbaarheid of angst zijn zo sterk dat je relaties of werk eronder lijden.

Wat is het verschil tussen PMS en PMDD?

Het verschil zit vooral in de zwaarte en de aard van de klachten. PMS geeft vaak een mix van lichamelijke en milde emotionele klachten. PMDD draait om hevige stemmings- en angstklachten die je functioneren echt raken.

Het kenmerkende blijft de cyclus: de klachten komen in de tweede helft en zakken weg met je menstruatie. Juist dat ritme maakt het herkenbaar. Twijfel je over de lichtere vorm? Lees dan ons artikel over PMS-klachten en wat helpt.

Welke signalen wijzen richting PMDD?

• Sterke somberheid of een gevoel van hopeloosheid
• Heftige prikkelbaarheid of woede, vaak gericht op naasten
• Angst of spanning die je moeilijk kunt loslaten
• Het gevoel de controle te verliezen of overweldigd te zijn
• Klachten die je relaties of werk een paar dagen per maand raken

Wat veroorzaakt PMDD?

De oorzaak is niet volledig bekend, maar een verhoogde gevoeligheid voor de normale schommelingen van progesteron en oestrogeen lijkt centraal te staan. Het gaat dus niet om afwijkende hormoonwaarden, maar om hoe je brein op de wisselingen reageert. Na de eisprong verandert de balans tussen oestrogeen en progesteron, en bij PMDD reageert het brein daar sterker op.

Hoe wordt PMDD vastgesteld?

PMDD wordt niet met een bloedtest vastgesteld, maar door je klachten een aantal cycli bij te houden. Een arts kijkt of de klachten echt aan je cyclus gekoppeld zijn en of ze zwaar genoeg zijn. Een klachtendagboek is daarbij het belangrijkste hulpmiddel.

Een hormoontest stelt PMDD dus niet vast. Wel kan een bloedtest helpen om andere oorzaken uit te sluiten, zoals een schildklierprobleem dat op stemmingsklachten lijkt. De Hormonen Vrouw brengt de hormonen in beeld die je cyclus aansturen. Volgens de NHG-Standaard over PMS is het cyclische patroon leidend, niet een enkele bloedwaarde.

Twijfel je of je klachten bij je cyclus horen? Lees dan onze pillar over onregelmatige menstruatie en welke hormonen je test.

Wanneer moet je hulp zoeken?

Zoek hulp als de klachten je leven elke maand ontwrichten, of als je sombere gedachten krijgt die je zorgen baren. PMDD is goed bespreekbaar bij de huisarts, en er zijn meer behandelmogelijkheden dan veel vrouwen denken. Neem in elk geval contact op als je dit herkent:

• De klachten raken je relaties, werk of dagelijks functioneren
• Je hebt sombere of donkere gedachten in de week voor je menstruatie
• Je voelt je een paar dagen per maand een ander mens

Heb je gedachten over jezelf iets aandoen, wacht dan niet en neem direct contact op met je huisarts of een hulplijn. Je hoeft hier niet alleen mee te blijven zitten.

Veelgestelde vragen

Is PMDD hetzelfde als depressie?

Nee, al lijken de klachten op elkaar. Het verschil is de timing: bij PMDD komen de klachten in de tweede helft van je cyclus en trekken ze weg na je menstruatie. Een arts kan helpen dit onderscheid te maken.

Kun je PMDD laten testen met bloed?

Niet rechtstreeks. PMDD herken je aan het cyclische patroon, dat je het beste vastlegt in een dagboek. Een bloedtest kan wel andere oorzaken uitsluiten als je klachten ongewoon zijn.

Gaat PMDD vanzelf over?

De klachten kunnen per cyclus verschillen en veranderen rond grote hormonale overgangen, zoals de overgang. Maar zolang je menstrueert, kan PMDD terugkomen. Daarom is het zinvol om er hulp bij te zoeken.

Bronnen

1. NHG. NHG-Standaard Premenstrueel syndroom (PMS). Nederlands Huisartsen Genootschap. Beschikbaar via richtlijnen.nhg.org.
2. Thuisarts.nl. Ik heb PMS (klachten voor mijn menstruatie). Nederlands Huisartsen Genootschap. Beschikbaar via thuisarts.nl.
3. NHG. NHG-Standaard Vaginaal bloedverlies. Nederlands Huisartsen Genootschap. Beschikbaar via richtlijnen.nhg.org.

Elk bloedtestresultaat via Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Voor behandelbeslissingen bespreek je je resultaten met je huisarts.